ABCD ontstond in de jaren ’80, toen John McKnight en Jody Kretzmann onderzoek deden in arme wijken in de Verenigde Staten. In plaats van te focussen op problemen en tekorten, richtten zij hun aandacht op de kracht, talenten en relaties die daar al aanwezig waren. Ze toonden aan dat juist in deze gemeenschappen mensen samen betekenis geven, verbinding vinden en oplossingen creëren vanuit hun eigen mogelijkheden. In deze blog laat Jouke zien welke ‘assets’ aanwezig zijn in een wijk of een dorp, en hoe je deze kunt samenbrengen voor meer bewegen.
Complexe veranderingen gaan veelal om een mix van top-down en bottom-up vragen. Maar vaak ligt de focus bij overheden, maatschappelijke organisaties of professionals op wat er ontbreekt of misgaat. Dan wordt er bijvoorbeeld gekeken naar een gebrek aan voorzieningen, hoge werkloosheid, overlast of andere knelpunten. Deze benadering definieert een buurt of gemeenschap vaak door zijn problemen.
ABCD draait het juist om: het gaat uit van wat wél aanwezig is. Denk aan de talenten, vaardigheden, netwerken en initiatieven van bewoners. Het vraagt een verschuiving van rol: van regisseur naar verbinder. Van controle houden, naar ruimte geven.
Individuele assets
De eerste en belangrijkste ‘asset’ zijn de vaardigheden, passies en talenten van individuele bewoners. In alle succesverhalen over positieve beweeginitiatieven in buurten spelen mensen zelf de hoofdrol. Verandering ontstaat niet vanuit de tekorten van mensen, maar vanuit hun kwaliteiten. Iedereen heeft iets te bieden – vaardigheden, talenten, zorg, betrokkenheid en passies. Veel bewoners hebben hele goeie ideeën voor meer sport- en beweegmomenten!
Als je je oren open houdt en belangrijke opmerkingen opslaat, kan je assets met elkaar verbinden. Er kwam iemand met een idee voor een badmintongroep in de wijk Beijum, Groningen. In de groep zelf was er niemand die het zag zitten om de groep te begeleiden, maar ze wilden wel heel graag beginnen. Op dat moment herinnerde Coby zich een mooie ontmoeting in de wijk. Een gepensioneerde meneer had aangegeven badmintontrainer te zijn geweest. En zo geschiedde, de meneer wilde de groep begeleiden en ontving een mooie vrijwilligersvergoeding.
Fysieke locaties
Fysieke assets zijn de openbare plekken, sportveldjes, gymzalen, sporthallen, ruimten en ‘dingen’ die aanwezig zijn in de gemeenschap. Dit kan gaan om wat zich op, boven of onder de grond bevindt. Het kan zowel door de natuur zijn voortgebracht als door mensen gecreëerd. Als je bewoners zelf vraagt wat er aanwezig is, kan je soms verrast zijn wat als beweegplek gebruikt kan worden!
Stichting Groningen Beweegt is creatief geworden: de vraag naar een accommodatie voor een enthousiaste groep vrouwen die aan Zumba wilden doen, stuitte op ruimtegebrek. Er waren geen beschikbare sportaccommodaties in de wijk beschikbaar. Toen werd de plaatselijke kerk gevraagd, en de groep werd verwelkomd in de kerkzaal. De voorwaarde was dat de sleutel zelf wordt opgehaald en de groep gezamenlijk kerkstoelen aan de kant wilden zetten (en weer terug).
Groepen en verbanden
Dit zijn kleine, informele groepen van mensen die ervoor kiezen om samen te komen, hun talenten te benutten of gezamenlijke interesses te delen. De kracht van zo’n groep komt voort uit het bundelen en versterken van de individuele bijdragen van de leden. Het werk wordt meestal gedaan door vrijwilligers, die de visie bepalen en resultaten realiseren. Voorbeelden zijn lokale clubs, appgroepen, buurtcomite’s, verenigingen, groepen of losse samenwerkingsverbanden zonder naam.
Lokale economie of uitwisseling
Elke gemeenschap heeft een vorm van lokale economie waarin gaven, talenten en dingen worden uitgewisseld. Een soort marktplaats waarin er goederen of diensten onderling geruild worden. Dit kan door kopen, verkopen, delen, ruilen, handelen of schenken. Het allermooiste is als er binnen de straat, wijk of dorp zoveel mogelijk gebruik maakt wordt van deze lokale economie.
Voorbeeld: In de WhatsApp groep van een straat werd het idee geopperd om samen te gaan volleyballen. Er was alleen geen net aanwezig. Een straat verderop waren al wel twee palen opgesteld, waar gemakkelijk een net aan kan worden opgehangen. Iemand anders in de groep had nog een oud net thuis liggen. En zo werd het volleybalnet opgehangen, werd er elke donderdagavond samen volleybal gespeeld. Posters werden opgehangen aan lantaarnpalen, waardoor iedereen die wilde zo mee kan doen.
Organisaties
Op wijk- of dorpsniveau kunnen organisaties die zich richten op gezondheid, bewegen en sport worden ingedeeld in commerciële instellingen (zoals sportscholen en fysiopraktijken), non-profit initiatieven (zoals buurtverenigingen, kerk- of schoolprojecten en stichtingen) en overheids- of publieke organisaties (zoals gezondheidscentra, gemeentelijke sportservice en welzijnsorganisaties). Dit zijn formele structuren, bestaande uit vaak betaalde medewerkers en professionals met specifieke kennis en vaardigheden. Instituties werken meestal vanuit een vaste missie en doelen, met interne regels en procedures. Ze beschikken vaak over veel middelen en bronnen, zoals kennis en gegevens over sporten, bewegen, gezondheid, leefomgeving en sociale omstandigheden in en rond de gemeenschap. Maar zijn ook minder flexibel dan buurtinitiatieven en zijn vaak gestuurd door overheid doelstellingen.
Elke woensdagavond wordt er gevoetbald door jongeren op het veldje in de wijk Lewenborg, Groningen. Toen de wintermaanden naderde, werd het steeds vroeger donker. Sommigen wilden stoppen, maar iemand had een idee. De gemeente werd overtuigd, en zo werden er twee lichtmasten met tijdschakelaar geplaatst. De voorwaarde was dat de buurt er mee zou instemmen. De meer dan honderd handtekeningen hebben laten zien dat er veel draagvlak was, de buurt zag hoe de jongeren zich voor elkaar en de buurt inzetten!
Culturele assets
Culturele assets zijn de gebruiken, verhalen, waarden, tradities en evenementen die mensen met elkaar verbinden. Ze laten zien wanneer een gemeenschap op haar best is (of kan zijn), welke waarden en ervaringen voor bewoners belangrijk zijn, en welke vieringen en rituelen binnen de gemeenschap centraal staan. Denk aan dragen van de sjaal en het shirt van jouw favoriete sportclub en het zingen van het clublied.
Aan de slag
Zo breng je vandaag nog de assets in jouw dorp of wijk samen:
- Bepaal de grenzen van je gemeenschap – Kies een herkenbaar en behapbaar gebied waar mensen zich mee verbonden voelen.
- Breng bewoners samen – Organiseer ontmoetingen, gesprekken of creatieve sessies om samen te ontdekken welke talenten, initiatieven en verbindingen er al zijn.
- Verzamel alle assets – Noteer álle sterke punten, groot én klein, die de gemeenschap rijk is. Denk verder dan voorzieningen: mensen en hun kwaliteiten zijn de echte kracht.
- Onderzoek de lokale kracht – Gebruik de asset map om samen te bepalen hoe jullie deze middelen kunnen inzetten voor meer sport, bewegen en gezondheid in de wijk.
Download het handboek
Wil je zelf aan de slag met ABCD in jouw wijk, dorp of buurt? Het Handboek ABCD-Beweegcommunity staat voor je klaar. Het handboek biedt praktische tips voor iedereen die een beweegcommunity wil opzetten of versterken: bewoners, sleutelpersonen, initiatiefnemers en professionals. Je leert hoe je vanaf het begin werkt aan eigenaarschap, verbinding en duurzame beweging. Het handboek laat zien hoe je samen een beweegcommunity bouwt die echt gedragen wordt door de wijk
